‘Een sterk, innovatief en toekomstbestendig Europa krijgen we door te investeren in een sterke digitale economie. Zowel in de infrastructuur, het onderzoek, de ICT vaardigheden als de diensten. En er is niets dat Europa, met Nederland als gidsland, kan weerhouden hierin leidend te zijn’, sprak Neelie Kroes op 7 mei jongstleden op het Ministerie van Economische Zaken in het kader van de Dag van Europa. Een prima speech, met veel aandacht voor de kansen van internet en het stimuleren van ondernemerschap. Echt iets voor de pensioensector zult u denken. Inderdaad.

Eind 2002 werd ik door hoogleraar Gerry Dietvorst geïnspireerd voor het ‘pensioenvak’. Mijn eerste daad: een onderzoek naar een pensioenregister (www.mijnpensioenoverzicht.nl) in Nederland. In de zaaltjes waar ik voor het eerst voor bestuurders van de grote pensioenfondsen van Nederland – uiteraard in een veel te fout pak met dito stropdas – onze bevindingen mocht presenteren, werd het pensioenregister nog met weinig enthousiasme ontvangen. Men zag veel ICT-beren op de weg. Ook waren er allerlei andere bezwaren: privacy, verschillende belangen pensioenfondsen en verzekeraars, uniformering van gegevens et cetera. Hoe het pensioenregister in Nederland uiteindelijk toch in de Pensioenwet en op uw scherm (www.mijnpensioenoverzicht.nl) is beland, leest u in mijn artikel in dit verslag van een pensioenlezing op de Universiteit van Tilburg. Veel van onze aanbevelingen zijn overgenomen, maar af is het pensioenregister allerminst. In mijn eerdere blog over een pensioendashboard – de nieuwste pensioengadget op het gebied van pensioencommunicatie – leest u meer over mijn wensen. En waarom is het pensioenregister in Nederland eigenlijk niet actief via social media?

In 2008 schreef ik dat het ambitieniveau van de Stichting Pensioenregister realistisch was, maar nog niet vooruitstrevend genoeg. Landen als Denemarken en Zweden waren al veel verder met het verstrekken van geïntegreerde persoonlijke pensioeninformatie via het internet. Scenariodoorrekeningen – eerder of later uittreden – behoorde al lang tot de mogelijkheden. Ook privé aanvullingen (zeg maar de Nederlandse lijfrenten: pensioenschijf 3) zaten er in. Nederland had op de schouders van onze Scandinavische buren moeten gaan staan om de ambitie te bepalen. Maar het is nog niet te laat om te leren van elkaar.

Uit betrouwbare bron heb ik namelijk vernomen dat een consortium met daarin Nederlandse, Deense en Finse pensioenuitvoerders gaat onderzoeken hoe alle Europeanen online inzicht kunnen krijgen in hun opgebouwde pensioen. Ik had eigenlijk verwacht dat de Europese Commissie (als opdrachtgever) dit vandaag op de Dag van Europa bekend zou maken, maar heb nog niets kunnen vinden. U moet het dus doen met mijn gerucht, nog even zonder namen en rugnummers. Neemt niet weg dat dit – als het waar zou zijn natuurlijk – prachtig nieuws is voor de Europese pensioenconsument. En voor de Nederlandse! Want ik verwacht dat betreffende Nederlandse pensioenuitvoerders naast extra oog voor het Deense pensioenregister, zich ook meer zullen gaan verdiepen in het Deense stelsel en de (lage kosten van) pensioenuitvoering van de Scandinavische collega’s. Wie weet wat voor moois daar uit komt. Het Europese pensioenregister als initiator van meer (Europees) ondernemerschap op pensioengebied: bij consument en uitvoerder? Ik hoop het van harte.

Michael Visser

Dat het ‘definitieve kabinetsstandpunt met betrekking tot fondsvorming momenteel wordt voorbereid’ – bijna 7 jaar na het advies van de commissie Dijkstal – biedt enige hoop. Bij de ontvangst van het advies nam de minister van BZK het advies voor fondsfinanciering in grote lijnen over. Daarbij is toen benadrukt dat de financiële en juridische overgangscondities nog verder moesten worden uitgewerkt. Blijkbaar vindt het kabinet de tijd na bijna 7 jaar rijp om de financiële aspecten eerst maar eens in beeld te brengen. Daartoe wordt een feitenonderzoek uitgevoerd door Deloitte Pension Advisory B.V. Het onderzoeksdoel is een volledig overzicht per bestuursorgaan (provincies, gemeenten en waterschappen) van enerzijds de omvang van de aanspraken per doelgroep (actieven, gepensioneerden en slapers) en anderzijds de aard en omvang van de getroffen voorzieningen door de bestuursorganen. De vervolgvraag is dan of de getroffen voorziening passend en toereikend is in het licht van de aanspraken. De onderzoeksresultaten worden geanonimiseerd en zijn niet terug te herleiden tot de individuele gemeente, provincie of waterschap, valt te lezen in de brief aan onder meer colleges van Burgemeester en Wethouders. Men zal toch niets te verbergen hebben?

Ik verwacht niet dat bestaande pensioenaanspraken van ministers, staatssecretarissen, Tweede Kamerleden, wethouders, gedeputeerden et cetera op korte termijn extern bij één uitvoerder zullen worden ondergebracht (bijvoorbeeld bij het ABP). Als er niet of onvoldoende is gespaard of voorzien, zal directe affinanciering van de pensioenaanspraken voor het verleden zeker in deze tijden zwaar drukken op bijvoorbeeld de gemeente/provincie kas. Ik wacht het onderzoek van Deloitte met belangstelling af. De circulaire van het ministerie van BZK van 16 januari 2012 voorspelt niet veel goeds. Daarin valt te lezen dat het voorkomt dat niet alle aanwezige pensioenverplichtingen door de overheidsorganisaties worden afgedekt. Er wordt nadrukkelijk op gewezen dat de huidige lage rekenrente ertoe kan leiden dat moet worden bijgestort om de verplichtingen af te dekken. Tot slot doet de directeur Arbeidszaken Publieke Sector namens de minister van BZK een ‘dringende oproep’ aan overheidsorganisaties als gemeenten en provincies die geen toereikende of zelfs helemaal geen wettelijk vereiste voorziening hebben getroffen, om ‘alsnog een passende en toereikende voorziening te treffen voor toekomstige waardeoverdrachten’.

Op 11 april start de behandeling van het wetsvoorstel ‘Wet aanpassing pensioenleeftijd Appa’ in de Tweede Kamer. In eerste aanleg via een besloten commissievergadering BZK. De Tweede Kamer staat bij de behandeling van het wetsvoorstel straks voor vele dilemma’s. Zijdelings komen allerlei pensioendossiers op tafel waarover Kamerleden – voor het pensioen van de rest van Nederland – al eerder stelling hebben ingenomen. Nu gaat het echter over de eigen pensioenregeling en die van (gepensioneerde) collega politici in het land. Actueel is natuurlijk het korten op de pensioenen. Vandaag op 1 april is de pensioenkorting voor miljoenen Nederlanders formeel een feit (geen grap!). In deze Mattermap (complimenten aan de bedenkers en makers van dit nieuwe initiatief) heb ik verschillende meningen en argumenten – ook van een aantal politieke partijen – in beeld proberen te brengen. Partijen die met slappe argumenten fel tegen pensioenkortingen pleiten, zouden de boomerang bij de behandeling van het wetsvoorstel over het eigen pensioen wel eens terug kunnen krijgen. Probeert men zelf de kortingsdans te ontspringen? Ik verwacht een debat op het scherpst van de pensioensnede.

Het krachtenveld buiten de Kamer is daarbij lastig te managen. Stel nu eens dat bijvoorbeeld een oud-staatssecretaris van Financiën en/of voormalig Tweede Kamerlid aankondigt de aantasting van zijn pensioenrechten juridisch te gaan aanvechten tot de hoogste rechter. Welke impact zou zoiets hebben (op het proces)? Kun je dat vergelijken met een aankondiging zoals de voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden (NVOG)  – de heer Martin van Rooijen – dat eerder deed?

‘Anders dan voor kortingen bij pensioenfondsen is er in de pensioenwet voor politici geen wettelijke basis’, zo valt te lezen in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel Wet aanpassing pensioenleeftijd Appa (p. 21). Waarom een pensioenkorting toch gerechtvaardigd zou zijn, wordt door Plasterk gemotiveerd: ‘De regeling van de verlaging strekt er toe om politieke ambtsdragers in dit verband niet in een bevoorrechte positie te plaatsen ten opzicht van overheidswerknemers. Door de regeling van de verlaging op dezelfde leest te schoeien als die bij overheidswerknemers, wordt van de politieke ambtsdragers een evenwichtige bijdrage gevraagd aan een versobering van de pensioenen, die ook elders in de maatschappij noodzakelijk blijkt. Als een dergelijke ingreep in de pensioenaanspraken en pensioenen van velen noodzakelijk is en deze zou achterwege blijven bij politieke ambtsdragers, zou dat een ernstige aantasting van de acceptatie van de noodzakelijke pensioenmaatregelen met zich brengen. De in dit wetsvoorstel opgenomen mogelijkheid tot verlaging van pensioenaanspraken en pensioenen van politieke ambtsdragers heeft daarmee een betekenis die veel breder is dan de gevolgen voor deze ambtsdragers alleen.’

Ik vind dit een krachtig signaal van minister Plasterk namens de regering. De vraag of de aantasting van pensioenaanspraken met deze motivering stand houdt voor een rechter is er een van andere orde. Plasterk (en zijn voorgangers) kan daarbij op zijn minst worden aangesproken over het invoeringstraject van deze wetgeving. Die is rijkelijk laat. Deze passage in het jaarverslag 2010 van het Ministerie van BZK spreekt boekdelen over het uitstelgedrag: “Het opstellen van het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de adviezen van de commissie Dijkstal over fondsvorming en modernisering politieke pensioenen is vanwege de te lage dekkingsgraad bij het ABP vooralsnog aangehouden.”

Hopelijk hebben Wiegel, Van Agt en Kok zich vandaag een beetje kunnen inhouden op de meubelboulevards met al die kortingsacties. Straks 0,5% van de per 1 april 2013 uitbetaalde pensioenuitkering terugstorten in de schatkist kan nog best een kostbaar grapje blijken. Heeft iemand hen eigenlijk al geïnformeerd? Morgen maar doen, ze zullen het vandaag vast niet geloven.

Michael Visser

P.s. Buiten Plasterks Paaskorting op de pensioenen van politici biedt het wetsvoorstel Appa veel meer stof voor discussie. Uiteraard houd ik u op de hoogte van de ontwikkelingen (onder andere via Twitter: @Pensioenschijf).

Bovendien is het denken in drie pijlers niet meer van deze tijd. Het wordt steeds duidelijker dat wij niet meer blind kunnen varen op een rotsvast pensioen. Het wordt minder zeker én zeker minder. Onze oudedagsvoorziening zullen we straks uit meerdere inkomstenbronnen moeten halen. En daar kun je beter tijdig op voorsorteren.

Dat zette mij aan het puzzelen: hoe kun je het denken over pensioen verbreden en tegelijkertijd visueel overbrengen op mensen? Naar aanleiding van de voedingsschijf heb ik toen het idee van de pensioenschijf van vijf geopperd. De twee extra schijven zijn dan inkomen uit vermogen en inkomen uit werk na pensionering, je menselijk kapitaal. Met het toevoegen van deze ingrediënten komt de nadruk meer te liggen op eigen verantwoordelijkheid. Ik ben er van overtuigd dat we steeds meer zelf moeten doen voor een goed pensioen.

Een belangrijke gedachte achter de pensioenschijf van vijf is spreiding: niet alle eieren in één mandje. Als ik colleges geef, denken weinig van mijn studenten bijvoorbeeld dat over 40 jaar de AOW in zijn huidige vorm nog bestaat. Een deel denkt dat er straks voor hen helemaal geen AOW meer is. Uit CBS-gegevens blijkt dat het bruto-inkomen van 65-plushuishoudens  gemiddeld voor 40% uit AOW bestaat en zo’n 35% uit pensioen opgebouwd via de werkgever of een lijfrente uitkering. De overige 25% bestaat uit inkomen uit vermogen of arbeid. Er zijn dus – gelukkig – vrijwel altijd extra inkomsten naast de AOW.  

De pensioenschijf van vijf wil mensen daar bewuster van maken. Daarom was ik ook blij verrast toen ik werd benaderd door het Nibud en financieel voorlichtingsplatform Wijzer in Geldzaken met het verzoek of zij mijn idee konden ontwikkelen tot een praktische tool voor consumenten. Sinds die vorig jaar september tijdens de Pensioen3daagse werd gelanceerd is die ettelijke duizenden keer geraadpleegd en ook het bijbehorende YouTube filmpje is meer dan vierduizend keer bekeken.

Stapsgewijs loop je je verschillende inkomstenbronnen door. Dat wordt dan vertaald naar een indicatief netto maandbedrag, waardoor je globaal inzicht krijgt in wat je na pensionering kunt verwachten. Het prettige ervan is dat het gekoppeld wordt aan een budgetberekenaar van het Nibud dat mensen hopelijk ook aanzet tot nadenken wat straks je uitgaven zullen zijn. Dan kun je beter inschatten of het  toekomstige inkomen wel voldoet en zo nodig tijdig actie ondernemen. Ik hoop van harte dat het daarmee ook snel afgelopen is met dat blindstaren op 70% van het laatstverdiende loon. Pensioen is immers dynamisch en individueel. Op naar een smakelijk pensioen à la carte!

Michael Visser is onderzoeker bij het Competence Centre for Pension Research aan Tilburg University.

Volg me ook via Twitter: @Pensioenschijf

P.s. deze blog is in een redactioneel licht gewijzigde versie ook verschenen in de speciale pensioenbijlage van het FD van zaterdag 2 maart 2013 (FD Morgen).

Persoonlijk hoogtepunt: geboorte zoon Camiel op 12-12-2012
Persoonlijk dieptepunt: overlijden oud-huisgenoot en studievriend Bart van de Wiel (33 jaar)
Kanjer van 2012: 2-jarige Mara Dietvorst (volg haar via @divadietvorst of www.divadietvorst.nl)

Pensioen hoogtepunt: idee Pensioenschijf van Vijf ‘geadopteerd’ door Nibud en Wijzer in Geldzaken
Pensioen dieptepunt: politici die het pensioen van miljoenen Nederlanders (met googeltrucs als een UFR) ontregelen, maar zelf al jaren buiten schot blijven!

Beste Pensioen seminar: BeFrank pensioen en innovatie seminar 2012 (2^e plek: Achmea Pensioenexpeditie 2012)

Klik op onderstaande onderwerpen om te lezen hoe ik er in 2012 over dacht:

- Pensioen en Europa (interview Talent&Pro)
- Prehistorisch pensioen van politici (artikel Pensioen Magazine)
- Verhoging AOW-leeftijd (interview ABP Magazine, p. 10)
- Keuzemogelijkheden in de pensioenregeling (onderzoek CMHF)
- Pensioenbijsluiter (blog website)
- Pensioendashboard (blog website)
- Doorsneepremie (interview Talent & Pro)
- Vitaliteitssparen sterft stille dood (artikel Elsevier Salaris Magazine)
- Einde levensloopregeling (blog website)
- Verschil pensioen werknemers en ondernemers/zzp-ers (artikel Pensioen Magazine)

 Wat gaat 2013 ons op pensioengebied brengen?

Wie het weet mag het zeggen. Ik hoop allereerst dat politici en pensioensector samen werk maken van minder (verplichte) pensioeninformatie voor de consument. Af van de #pensioeninformatieobesitas! Meer beeld, minder tekst. Alle lof voor Martin Pikaart die naar mijn mening toch wel dé pensioenanimatie van 2012 heeft gemaakt, met heldere bronvermelding! Mocht je trouwens nog een leuke #pensioenfilm kennen, laat het me weten. Met dank aan vele volgers van de @Pensioenschijf op Twitter hier al zo’n 30 voorbeelden.

Gewoon omdat het kan een Pensioenschijf Award tussendoor. Dat schijnt hot te zijn in de branche…
- Meest veelbelovende consumentenwebsite pensioen 2013: www.zowerktpensioen.nl

Als ik in mijn glazen pensioenbol kijk, zal 2013 het jaar worden van pensioenversobering (en hopelijk ook de bewustwording ervan). Pensioenen zullen bij een fors aantal pensioenfondsen worden gekort, de jaarlijkse opbouw gaat bij een aantal uitvoerders in 2013 al omlaag of zal voor 2014 worden aangekondigd. Pensioen wordt minder zeker en zeker minder (Guido Wijers zei het in zijn Oudejaarsconference al: ‘2012 is het jaar van de oneliners’). Bouwen aan vertrouwen, rust creëren en perspectief bieden zijn de grootste uitdagingen voor politiek en sector. Een beginnetje vanuit de politiek zou wenselijk zijn. Lees hier hoe de eerste – zeker geen gemakkelijke – stap kan worden gezet.

Mijn goede (pensioen)voornemens? Veel aandacht en liefde voor mijn gezin, familie en vrienden en ook blijven investeren in mezelf. Pensioenschijf 5 wordt immers steeds belangrijker!

Ik wens je een gezond, gelukkig en inspirerend 2013!

Michael Visser

De winnaars van de over-overgangsregeling levensloop?

De deelnemer: heeft een vrije keuze om het tegoed in 2013 met een klein belastingvoordeel op te nemen. Geen 20% korting hoor, zoals ik al veel heb gehoord de laatste dagen. Slechts over 80% van het levenslooppotje dat iemand op 31-12-2011 had, hoeft belasting te worden betaald. Dus 20% is vrijgesteld van belastingheffing. Overigens alleen als je het hele levenslooptegoed in 2013 deblokkeert. Voor iedereen die minder dan €3.000 heeft opgebouwd, valt het potje automatisch begin 2013 vrij. Ook dan is 20% vrijgesteld van belastingheffing. Leuke bijkomstigheid van uitkeren in 2013: de vrijgevallen levensloopuitkering kan invloed hebben op de hoogte van een eventuele WW-uitkering (tenminste als je nog niet boven het zogenoemde maximum dagloon voor de WW zit).  Met dank voor navraag bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid door Thijs (zie reacties onder blog), blijkt dat ook het Dagloonbesluit met ingang van 1 januari 2013 is aangepast. Daarin is te lezen dat “een uitkering ingevolge een voorziening op grond van een levensloopregeling als bedoeld in artikel 39d van de Wet op de loonbelasting 1964′ niet tot het inkomen uit arbeid wordt gerekend. Ik lees daarin dat een levensloopuitkering ‘zonder dat sprake is van onbetaald verlof’ (bijvoorbeeld de eenmalige vrijval in 2013) uw mogelijke uitkeringsgrondslag (bijvoorbeeld voor de WW) niet verhoogt.

De adviseur: het belastingvoordeel van pak hem beet zo’n 10% is leuk, maar er zijn allerlei bijwerkingen. Denk aan de invloed op mogelijke toeslagen door stijging van het verzamelinkomen en de mogelijkheden van middeling. De DGA verdient extra aandacht.

De uitvoerder: ruim 5 miljard ‘geblokkeerd’ (bestedingsgebonden) vermogen wordt meer liquide. Ongetwijfeld zal een deel daarvan nu extra worden geconsumeerd, maar net als bij het vrijgeven van het spaarloon, betekent het vaak gewoonweg een verschuiving naar andere rekeningen (met wellicht lagere rentevergoedingen voor de consument). Vraag is wel hoe een en ander administratief gaat lopen. Ik vreesde eerst voor banken en verzekeraars dat zij als inhoudingsplichtige (misschien zelfs per 1-1-2013 als premieplichtige wn-verzekeringen) zouden worden aangemerkt. Een reactie op mijn vraag via Twitter aan de hoofdindiener van het amendement – @elbertdijkgraaf (SGP) – lijkt dat te bevestigen. Navraag bij een oud-collega, superspecialist loonheffingen Theo van Schendel, heeft me weer terug op aarde gebracht (zat met mijn gedachten nog een beetje op andere planeet bij de Pensioenexpeditie 2012 van gisteren). Mijn aannames en conclusies in mijn tweets aan de heer Dijkgraaf lijken te sterk. In het amendement zelf is niets te vinden over wijzigingen van inhoudings/premieplicht. Naar alle waarschijnlijkheid zal dus de huidige procedure – overboeken door uitvoerder naar werkgever, daarna verloning via werkgever – worden voortgezet. Nog wel wat kleine uitvoeringsvraagstukken overigens. Wat te doen met meerdere werkgevers? Opname gedurende WW? Als het toch de bedoeling is dat banken en verzekeraars rechtstreeks zullen gaan storten, dan hoop ik dat de gemiste opbrengsten aan (dubbele) premies werknemersverzekeringen per 1-1-2013 door invoering van de Wet Uniform Loonbegrip door de overheid zijn ingecalculeerd als verlies. Door de regering is destijds bewust onderkend dat over het tot en met 2012 gespaarde levenslooploon (waarover al premies werknemersverzekeringen zijn geheven) bij opname ná 31-12-2012 nogmaals die premies zouden zijn verschuldigd. In PensioenMagazine december 2009 schreef ik over deze dubieuze dubbele premielast.  

De werkgever: die extra premielast komt in 2013 naar mijn idee nu wel versneld op het bordje van werkgevers. Kleinigheidje, maar toch. Daarnaast zijn er extra administratieve lasten voor werkgevers. Zij zullen de tegoeden moeten kunnen splitsen in een 20% vrijgesteld deel en een volledig belast deel. Daarbij is van belang dat de werkgever weet wat het saldo was op 31-12-2011, het peilmoment voor het 20% vrijgestelde deel. Zuiverder: wat is de waarde economisch verkeer op 31-12-2011. Is dat met of zonder rendement over 2011, vaak uitbetaald begin 2012? (ik denk met!) Gelukkig hebben alle werkgevers hun administratie natuurlijk op dit punt goed op orde. Toch? Of zouden banken en verzekeraars hen een handje helpen? Stok achter de deur is de verplichting voor werknemers om levensloopsaldi aan de werkgever te melden. Naast de extra administratieve verloningslast voor werkgevers in 2013, zullen ze daarna wel van veel administratieve levensloop verplichtingen af zijn.

Als laatste winnaar: de overheid. De staatsecretaris van Financiën (Weekers) heeft netjes becijferd wat het de overheid (netto) oplevert, namelijk een structurele budgettaire opbrengst van 15 miljoen euro. Aan de levenslooppassage op pagina 1 en 2 van deze brief van 12 november 2012 heb ik weinig toe te voegen. Het is natuurlijk wel wrang om te zien dat de opbrengst van het afschaffen van een spaarregeling wordt besteed aan (verlenging van) fiscale aftrekbaarheid van hypothecaire restschuldfinanciering. Dan weten we weer waar de prioriteiten liggen.

Update 2 januari 2013: wetsvoorstel Belastingplan 2013 en amendement levensloop door Eerste Kamer op 18 december 2012 aangenomen. Zie nieuwsbericht EK met passage over levensloopregeling.

Update 1 maart 2013: veelgestelde vragen en antwoorden vanuit de Belastingdienst. Dank voor al uw interessante vragen onder dit blog. Ik zal proberen zo spoedig mogelijk nog een reactie te geven op de laatste (openstaande) vragen. Vanaf heden is de mogelijkheid van een reactie bij dit blog gesloten.

Bye bye levensloopregeling!

Michael Visser

Het was de film ‘Être et avoir’ (2002). Een prachtige Franse documentaire over een schoolklasje met een leraar die vlak voor zijn pensioen staat. Pensioen is veel meer dan het geld om straks van te kunnen leven. Het is ook een nieuwe levensfase. Een aantal emoties dat daarbij komt kijken, komt in deze film naar mijn mening op een oprechte manier naar voren. Gewoon een keer kijken als je tijd hebt in de donkere decembermaand. Ik ben overigens getipt over deze film door collega Gerry Dietvorst. Toen we 2 jaar geleden bij onze Interpolis Pensioenlezing een bijzonder presentje voor de sprekers wilde hebben, stelden we een pensioenfilmpakket samen. Deze film was zijn suggestie. 

Het leuke is dat er onder de volgers van de @Pensioenschijf op Twitter blijkbaar ook veel filmliefhebbers zitten. Op mijn oproep voor nog meer pensioenfilms kwamen in een week bijna 30 tips binnen. De één wat serieuzer dan de andere overigens. Maar ja, ik had ook niet echt een kader gegeven waar de film aan zou moeten voldoen. En dat was maar goed ook. Wat een pareltjes zijn er geopperd! De lijst tref je  aan het einde van deze blog (nu nog) in willekeurige volgorde aan.

Een paar feiten. De oudste pensioenfilmtip komt uit 1925, de jongste uit 2012. Een film moet zelfs nog verschijnen. In de voorlopige lijst staan tekenfilms (Alice in Wonderland), actiefilms (Die Hard), films uit het science fiction genre (Star Trek), speelfilms (Casino), documentaires (Inside Job) en meer. Er is een film over sporters die op hoge leeftijd topprestaties leveren (Autumn Gold), maar ook een film over ouderen die hun energie op illegale wijze uit een buitenaardig vitaal zwembad halen (Cocoon).

Vorige week las ik het NRC artikel ‘Doorwerken na pensioen? Zet meer potjes op het vuur’ van Erica Verdegaal. Zeer lezenswaardig. Een artikel  waar ik me als bedenker van de Pensioenschijf van Vijf van nature goed in kan vinden. En niet alleen vanwege de titel. Lees vooral ook de mooie lezersreactie van Wichert van Dijk onder het artikel. Met een pensioenfilmtip (ook in onderstaande lijst)!

Twee films die ik nog niet ken, die ik zeker snel ga bekijken: O’horten en Tous ensemble. Films waar ik goede (jeugd)herinneringen aan heb, die ik graag nog een keer wil kijken: Brewsters Million’s en Cocoon. Hoewel ik geloof ik de kracht van herhaling zal ik – net als bij mijn pensioen – de verwachtingen niet te hoog leggen.

Heb je zelf nog een suggestie? Schroom niet en plaats een reactie bij dit artikel of via Twitter (@Pensioenschijf) en gebruik de hashtag #pensioenfilm. Toelichting mag, hoeft niet. Ik hoop spoedig een tip 67 te kunnen presenteren en misschien wel meer…

Een film die ik mijn pa aanraad straks met mijn kinderen te gaan kijken? Disney Pixar’s animatiefilm UP. Wat mij betreft een film die vooral gaat over het verbinden van generaties. Dus niet over de UFR goocheltruc met dekkingsgraden bij pensioenfondsen…

Michael Visser

—

(voorlopige) lijst per 16-11-2012

1. Etre et avoir (2002)
2. O’Horten (2007)
3. Autumn Gold (2010)
4. Star Trek: the Next Generation (1987-1994)
5. No Country for Old Men (2007)
6. The Big Sleep (1946)
7. Casino (1995)
8. The Gold rush (1925)
9. Die Hard (1988)
10. Van de koele meren des doods (1982)
11. About Schmidt (2002)
12. Cocoon (1985)
13. Up (2009)
14. Wallstreet (1987)
15. The curious case of Benjamin Button (2008)
16. Brewster’s Millions  (1985)
17. Honey, I schrunk the kids (1989)
18. Titanic (1997)
19. Once upon a time (1968)
20. Alice in Wonderland (1951)
21. Toen was geluk nog heel gewoon (nog te verschijnen)
22. La vita e bella (1997)
23. Tous Ensemble (2012)
24. Memento (2000)
25. 13 going on 30 (2004)
26. Big (1988)
27. Inside Job (2010)
28. Steel Magnolias (1989)

NB. Voor meer informatie over de pensioenfilms raad ik je de website IMDb aan (veel informatie en trailers).

Ik dank de volgende Twitter volgers hartelijk voor bovenstaande tips: @PolakAdvies, @PBkeizer, @MartinHulst, @WiesW, @vvanbergen, @HansvanMeerten, @rwgmtimmer, @liekehuibers, @wilte, @WouterThalen (mocht ik iemand vergeten zijn, laat het me even weten)

Maar over die pensioenversoberingen wilde ik het helemaal niet hebben. Ik wilde juist aandacht voor de (overgangsregeling) levensloopregeling. Daar staat niets over in het regeerakkoord, maar dat deze regeling geen lang leven meer is beschoren, staat voor mij als een paal boven het wassende water. Zo is er gisteren een Kamerbrief van staatssecretaris De Krom van Sociale Zaken en Werkgelegenheid verschenen. Leest u deze in combinatie met het advies van staatssecretaris Weekers van Financiën in de Nota naar aanleiding van het Verslag van het Belastingplan 2013 (p. 4-5) en oordeelt u zelf. “Ook de administratieve lasten voor het overgangsrecht levensloopregeling worden voor een steeds kleiner wordende groep deelnemers in stand gehouden. Begrenzing in de tijd is derhalve sterk aan te raden en kan bereikt worden door afschaffing van het overgangsrecht met ingang van een bepaalde datum.”

U wilt misschien nog weten wat het afschaffen van de overgangsregeling levensloop de schatkist direct zou kunnen ‘opleveren’? In 2011 was de inleg volgens CBS statistieken zo’n 800 miljoen. Die inleg zal naar verwachting wat afnemen nu er geen nieuwe deelnemers meer bijkomen en de groep spaarders met minder dan 3000 euro ook niet meer kan inleggen. Een globale eigen schatting: afschaffen ca.250-350 miljoen per jaar (600 miljoen inleg x gem. 42% aftrek + meer Box 3 heffing; iets voorzichtiger dan de gepresenteerde dekking voor het vitaliteitssparen in het deelakkoord begroting 2013, vermoed ik)

Bent u werkgever en heeft u nog levenslopers in huis? Let dan op mogelijke extra premielasten werknemersverzekeringen. Ook dat staat niet in het regeerakkoord, maar is al veel eerder voor u geregeld. Per 1 januari 2013 treedt namelijk de Wet uniformering loonbegrip (WUL) in werking. Daarin is bepaald dat voor de levensloopregeling ook de omkeerregel toegepast moet gaan worden voor de premies werknemersverzekeringen (tegenwoordig alleen nog verschuldigd door de werkgever). Die premies zijn nu bij de inleg verschuldigd, voor zover ze nog niet tot het maximum premieloon (2013: €50.853) zijn afgedragen. Met ultimo 2011 ruim 4,1 miljard in de levenslooppot kan de overheid nog rekenen op een prettig extra bedrag aan premies werknemersverzekeringen. Meer weten? Lees mijn artikel in Pensioen Magazine december 2009 ‘de levensloopregeling in fiscaal pakket 2010: kleine wijzigingen met grote gevolgen’ (pag. 25-26). Of mijn niet-gepubliceerde artikel voor Elsevier Salaris Magazine 2012, dat ik met dank aan de stille dood van het vitaliteitssparen weer mocht herschrijven voor de warme decembereditie.

(toevoeging 2 november 2012) Let op: zoals ook in de nieuwsbrief Loonheffingen 2013 van de Belastingdienst terecht is opgemerkt, worden opnames uit levensloop door werknemers die op 1 januari 2013 61 jaar of ouder zijn gekwalificeerd als loon uit vroegere dienstbetrekking. Hier betaalt u als werkgever dus geen premies werknemersverzekeringen meer over. (Extra) stimulans om het te (laten) gebruiken als vroegpensioen?

We zullen zien of de bijwerkingen van de levensloopregeling nog onderdeel gaan vormen van het wetgevingsoverleg Belastingplan 2013. Bye bye.

Michael Visser

(naschrift 22 november) gewijzigd Amendement levensloop (SGP, VVD, PvdaA) Belastingplan 2013 door Tweede Kamer aangenomen: voor meer info over de winnaars van deze regeling, lees mijn vervolgblog

Ik bedacht de Pensioenschijf van Vijf eind 2010 en schreef er een artikel over in PensioenMagazine (maart 2011). Ik was aangenaam verrast toen het Nibud mij begin 2012 vroeg of zij het idee mocht ontwikkelen tot een tool voor consumenten. Wijzer in Geldzaken wilde de Pensioenschijf-van-vijf daarnaast een centrale plek geven in de campagne van de Pensioen3daagse 2012. Wat een eer. Paginagroot op de Metro, op de placemat uitgegeven door Wijzer in Geldzaken, workshops en een prachtig YouTube filmpje dat de essentie in 1 minuut weergeeft. Wow! Ik heb geen moment getwijfeld en beide organisaties mijn toestemming en steun gegeven. Geheel kosteloos overigens (sommigen denken dat ik betaald word per klik).

Nu een kleine maand na lancering van de Pensioenschijf-van-vijf tool vind ik het tijd voor een recensie. De beste komen natuurlijk van de onbevooroordeelde gebruikers van de tool. Die recensies volgen hopelijk snel richting het Nibud. Dat neemt niet weg, dat ik er ook iets van vind. Een beetje als bedenker, maar vooral ook als gebruiker.

De vormgeving van de Pensioenschijf-van-vijf is kleurrijk, een beetje speels, misschien zelfs wel vrolijk te noemen. Mij spreekt dat aan. De Pensioenschijf zou in mijn ogen namelijk vooral een handvat en perspectief moeten bieden voor mensen. Het werknemerspensioen wordt straks (nog) minder zeker en zeker minder. Ga ook maar uit van een AOW die niet welvaartsvast is en het boodschappenmandje straks niet meer kan bijbenen. Dat betekent dat mensen meer en meer zelf de regie zullen moeten nemen voor hun oude dag. Voor nu bieden vooral schijf 3 (belastingvriendelijk sparen via een lijfrente), schijf 4 (overig vermogen, zoals een spaar/beleggingsrekening) en schijf 5 (het vermogen om wat langer door te werken) mogelijkheden.  De slogan van Wijzer in Geldzaken in het YouTube filmpje “Waar de een bijvoorbeeld nog eigen vermogen heeft, blijft de ander nog even doorwerken” zou mensen in die zin toch moeten prikkelen? Ook om eerst te kijken naar wat er al is (opgebouwd) en wat de (realistische) verwachtingen zijn qua inkomsten uit schijf 1, 2 en 3.

Een mooi bruggetje weer naar de Nibud tool: ‘in drie stappen een indicatie hoeveel jij tijdens je pensioen te besteden hebt!’ Dat nodigt uit, zou ik zeggen. De eerste stap, mijn persoonlijke situatie, is echt een eitje. Ik heb een partner en behalve een maand New York voor stage niet in het buitenland gewoond. De eerste AOW schijf wordt automatisch gevuld met een bruto bedrag en een netto indicatie in de Pensioenschijf zelf. Dan wordt het iets lastiger, want voor je werknemerspensioen moet je zelf wat bedragen van je uniform pensioenoverzicht(en) of www.mijnpensioenoverzicht.nl gaan invullen. “Neem hier het bedrag over bij te bereiken (indicatief) pensioen.” Los van interpretatiekwesties – welke pensioenleeftijd en hoe indicatief zijn de bedragen eigenlijk – vermoed ik dat een groep potentiële invullers hier afhaakt. Twee redenen: 1. Angst om de (online) paperassen erbij te pakken en de juiste gegevens te vinden (dat valt best mee!); 2. Gemakzucht. De oplossing? Automatisch laten ‘voorinvullen’ via www.mijnpensioenoverzicht.nl. Ook toezichthouder AFM is voorstander van ‘digitale verstrekking van de data’ (pag. 11 Visiedocument Pensioenuitvoering 2011). Dat kan technisch allang, alleen het pensioenregister stond daar aanvankelijk niet voor open. RVS (nu Nationale Nederlanden) had deze functie in 2011 in haar Pensioen App zitten, maar dat stuitte op weerstand. Een van de nieuwste features van het pensioenregister is de optie ‘gegevensuitwisseling’ (te vinden naast de button ‘samenvatting’). Wat daarmee precies mogelijk is, weet ik nog niet. Ik kreeg een paar keer een foutmelding. Volgens mij is het de bedoeling daar straks een .xml bericht op te halen en die gegevens ergens in te kunnen laden. Hopelijk binnenkort dus in de Pensioenschijf-van-vijf!

Dat verzekeraars en banken voor lijfrenten (schijf 3) nog steeds geen centrale digitale transparantie bieden via  www.mijnpensioenoverzicht.nl, betekent dat consumenten ook hier hun polissen erbij mogen gaan zoeken. Niet erg klantvriendelijk van de lijfrente aanbieders, als je het mij vraagt (lees hier meer over in mijn pensioendashboard blog). Het Nibud valt hier natuurlijk niets te verwijten. Die slaagt er naar mijn mening goed in om een kapitaal (stel: 50.000 euro) gestandaardiseerd door te rekenen tot een uitkering bruto per maand (hier: 200 euro) en netto in de Pensioenschijf zelf.

Schijf 4 kijkt naar het beschikbare vermogen bij pensionering: “Je kunt gespaard of belegd geld gebruiken voor uitgaven. In de berekening wordt er vanuit gegaan dat er iedere maand een bedrag van af wordt gehaald tot het 90-ste levensjaar.” Als ik hier 50.000 euro invul, wordt indicatief een maandelijks bruto bedrag van 190 euro gepresenteerd. Ik kan dat goed volgen. Ben wel een beetje nieuwsgierig waar dat tientje per maand verschil nou in zit in relatie tot (hiervoor gegeven voorbeeld) schijf 3.

Schijf 5 confronteert de toekomstige pensionado met de invuloefening om NA pensionering – bijvoorbeeld in deeltijd – nog wat bij te verdienen. Dat hoeft niet, het kan en mag! Soms is het noodzaak. Je kunt er dus maar beter op zijn voorbereid (werkgevers, lees in mijn artikel Oh Oh Pensionado hoe het kabinet ook met de tijd meegaat en mogelijke arbeidsrechtelijke belemmeringen wegneemt).

Mijn persoonlijke Pensioenschijf-van-vijf is (in)gevuld. Maar ik ben er nog niet. De grootste uitdaging is: wat kan ik ermee (stap 3)? Is het voldoende? Het Nibud linkt me door naar hun (gratis) Persoonlijk Budgetadvies. Iets voor de volgende keer om in te vullen… Toch is dit een belangrijke reden waarom ik denk dat de Pensioenschijf-van-vijf bij het Nibud in goede handen is. Als er een instituut in Nederland is dat het bestedingspatroon van huishoudens op waarde kan schatten, is het volgens mij het Nibud (en CBS natuurlijk). Als het concept van de Pensioenschijf aanslaat, hoop ik dat het Nibud mensen straks kan laten zien wat een gemiddelde 67 plusser besteedt (en aan inkomen uit de schijven heeft). Uit de gedragseconomie weten we dat mensen graag vergelijken (met de buurman). Kijk hier voor een voorbeeld hoe de energiesector dit oppikt.

Al met al ben ik erg tevreden met de ontwikkeling van de Nibud tool. Ik vind het een prima eerste versie die hopelijk veel consumenten (maar ook de pensioenbranche zelf) aanzet breder naar het inkomen voor later te kijken. Hopelijk verschijnt de App met nog meer handelingsperspectief snel. Het is immers eenvoudig doorklikken via de gelaagde opbouw van de schijven. Cijfer: 8+

Michael Visser

Het pensioen van onder andere Ministers, Kamerleden en wethouders zit namelijk anders in elkaar dan dat van hun kiezers. Het politieke pensioen is in een aparte wet geregeld. De zogenoemde Appa-pensioenaanspraken zijn inhoudelijk afgestemd op die van de overheidswerknemers die zijn aangesloten bij het ABP. Belangrijk verschil is dat anders dan bij het ABP geen fondsvorming plaatsvindt. De Appa-pensioenen zijn begrotingsgefinancierd. De financiering van de uit te betalen pensioenen en waardeoverdrachten geschiedt vaak rechtstreeks vanuit de begroting van de desbetreffende overheidsorganisatie. Overal in het land zijn bij provincies en gemeenten dan ook voorzieningen op de begrotingen te vinden voor hun (oud)bestuurders. Er is echter geen wettelijke verplichting om kapitaal te reserveren gedurende de tijd dat het politieke pensioen wordt opgebouwd. Het is een keuze om het pensioen extern (bij een pensioenverzekeraar) af te storten of het in eigen beheer te houden. Dat laatste lijkt me behoorlijk risicovol. Zeker omdat het nog een pensioenregeling betreft op basis van een eindloonsysteem (in dit geval op basis van het maximale opbouwpercentage van 2% per jaar). En misschien wist u het niet, maar ook (oud)bestuurders gaan binnenkort en masse met (deeltijd)pensioen. Pay-day dus!

Ik heb geen tijd om een belrondje te doen, maar ben zeer benieuwd hoe Rijk, Provincies en Gemeenten hun pensioenzaakjes hebben geregeld. Gelukkig is het verkiezingstijd en zijn er vast journalisten te vinden die eens iets met het onderwerp pensioen zouden willen doen. Dat schijnt tegenwoordig een hot issue te zijn.

Update 2 november: in mijn artikel in Pensioen Magazine november 2012 leest u de stand van zaken en mijn uitgebreidere visie op het politieke pensioen in Nederland. Benieuwd welke politici de brug naar een modern pensioen durven te slaan.

Michael Visser

Overigens kan ik me in de grote lijnen en voorgestelde richting van het plan van aanpak voor verbetering van pensioencommunicatie prima vinden. Het is nog even afwachten hoe de communicatieverplichtingen (in plaats van de huidige informatieverplichtingen) er daadwerkelijk uit komen te zien (en hoe ze getoetst gaan worden), maar de contouren spreken me aan. De 30 aanbevelingen in het ambtelijke rapport ‘Pensioen in duidelijke taal’ bieden mogelijkheden om pensioen dichter bij de burger te brengen. Ook biedt het rapport volop ruimte voor verdere discussie en nader onderzoek. Dat is een goede zaak. Wat vindt u bijvoorbeeld van een pensioendashboard?

Het deelnemersonderzoek uitgevoerd door TNS NIPO geeft aan dat deelnemers behoefte hebben aan een online interactief totaaloverzicht van hun pensioeninkomen, inclusief keuzemogelijkheden. Dat wordt door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een pensioendashboard genoemd. Eind 2007 opperde ik een dergelijk pensioendashboard, als module in het pensioenregister (p. 15/16 onder het kopje ‘Aanbevelingen ten aanzien van het pensioenregister voor een betere toekomstige persoonlijke financiële planning’ in mijn artikel ‘Pensioenregister alsnog wettelijk verankerd in de Pensioenwet’). Ik ben verheugd te lezen dat SZW vijf jaar later in ieder geval op dezelfde lijn zit:

“Een mogelijke oplossing is om de deelnemer in/via het pensioenregister een applicatie te bieden die hem in staat stelt een globale financiële planning te maken voor de oude dag. (…) Om vast te stellen hoe een pensioendashboard er uit zou kunnen zien is nader onderzoek nodig. Dit geldt eveneens voor de institutionele inbedding. Het ligt voor de hand om te bezien of het pensioenregister hiervoor kan worden uitgebreid. In overleg met de pensioensector zal nader door het ministerie van SZW worden bezien welke mogelijkheden daartoe bestaan. Uitbreiding van het pensioenregister hiermee vergt aanpassing van de infrastructuur en uniforme berekeningsgrondslagen. Dat kost geld. In verband daarmee ligt wellicht een fasegewijze invoering voor de hand. Ook moet nader worden bezien hoe de pensioenwetgeving moet worden aangepast om een pensioendashboard te kunnen realiseren.” (p. 12 en 14 rapport Pensioen in duidelijke taal).

De Pensioenfederatie en het Verbond van Verzekeraars waarschuwen in hun gezamenlijke position paper (waar zijn de PPI’s?) voor de risico’s om www.mijnpensioenoverzicht.nl (het pensioenregister) onnodig te verzwaren met tools en extra informatie. Het risico bestaat dat van een goed functionerende site een onoverzichtelijke vergaarbak gemaakt wordt, aldus de lobbyclubs. Tja, daar kun je het natuurlijk alleen maar mee eens zijn. Maar ambitie en visie op het pensioenregister wordt nauwelijks getoond. Weet u wat daarachter zit? De pensioenuitvoerders willen vooral graag hun eigenheid en onderscheidendheid behouden. Dat is begrijpelijk, maar in mijn ogen ook kortzichtig. Pas als men het pensioenregister durft uit te bouwen tot hét platform in Nederland voor (persoonlijke) pensioeninformatie en op de juiste momenten doorlinkt naar de individuele uitvoerders voegt die eigenheid en onderscheidendheid van pensioenuitvoerders namelijk pas echt waarde toe.

De verzekeringsbranche zal zichzelf over een paar jaar achter de oren krabben dat men het niet (eerder) aandurfde ook de lijfrenten digitaal transparant te maken via het pensioenregister (we kijken ernaar zegt het Verbond sinds januari 2011). In 2008 hoopte ik met mijn oproep aan de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) in het PensioenMagazine (p.34) wat druk op de ketel te zetten. Banken zijn immers in het voordeel omdat zij pas sinds 2008 lijfrenten uitvoeren en hun administraties makkelijker zouden kunnen openstellen voor het pensioenregister. Met gebruikmaking van de omgeving van het internet-bankieren (waar veel mensen dagelijks/wekelijks te vinden zijn) had dit een enorme boost kunnen geven aan het verkeer naar het pensioenregister. Maar uiteindelijk ook weer terug als mensen aanvullingen zouden wensen. Tot op heden heb ik helaas weinig gehoor gevonden.

Of toch? In de NPN van mei 2012 las ik dat de CEO van PGGM Martin van Rijn samen met Rabobank een voorzetje hoopt te geven voor een nieuw financieel platform. “Momenteel ontwikkelen wij een overzicht waarin mensen hun hele toekomstige financiële situatie kunnen overzien. Het is vergelijkbaar met het pensioenregister, maar uitgebreider. Een stukje financiële planning voor gewone mensen is hard nodig. Die planning moet op individuele situaties worden aangepast. Daar willen wij een bijdrage aan leveren.” Aha, een eigen Pensioendashboard dus!

Michael Visser