Pensioen à la carte

Wie is er niet bekend met de schijf van vijf voor gezond en gevarieerd eten? Terwijl de algemene kennis over de drie pijlers van ons pensioenstelsel — AOW, werknemerspensioen en lijfrentes — nog op een heel laag pitje blijft steken. Mensen zijn onzekerder geworden over hun pensioen, maar het blijft voor hen een weinig boeiend onderwerp.

Bovendien is het denken in drie pijlers niet meer van deze tijd. Het wordt steeds duidelijker dat wij niet meer blind kunnen varen op een rotsvast pensioen. Het wordt minder zeker én zeker minder. Onze oudedagsvoorziening zullen we straks uit meerdere inkomstenbronnen moeten halen. En daar kun je beter tijdig op voorsorteren.

Dat zette mij aan het puzzelen: hoe kun je het denken over pensioen verbreden en tegelijkertijd visueel overbrengen op mensen? Naar aanleiding van de voedingsschijf heb ik toen het idee van de pensioenschijf van vijf geopperd. De twee extra schijven zijn dan inkomen uit vermogen en inkomen uit werk na pensionering, je menselijk kapitaal. Met het toevoegen van deze ingrediënten komt de nadruk meer te liggen op eigen verantwoordelijkheid. Ik ben er van overtuigd dat we steeds meer zelf moeten doen voor een goed pensioen.

Een belangrijke gedachte achter de pensioenschijf van vijf is spreiding: niet alle eieren in één mandje. Als ik colleges geef, denken weinig van mijn studenten bijvoorbeeld dat over 40 jaar de AOW in zijn huidige vorm nog bestaat. Een deel denkt dat er straks voor hen helemaal geen AOW meer is. Uit CBS-gegevens blijkt dat het bruto-inkomen van 65-plushuishoudens  gemiddeld voor 40% uit AOW bestaat en zo’n 35% uit pensioen opgebouwd via de werkgever of een lijfrente uitkering. De overige 25% bestaat uit inkomen uit vermogen of arbeid. Er zijn dus – gelukkig – vrijwel altijd extra inkomsten naast de AOW.  

De pensioenschijf van vijf wil mensen daar bewuster van maken. Daarom was ik ook blij verrast toen ik werd benaderd door het Nibud en financieel voorlichtingsplatform Wijzer in Geldzaken met het verzoek of zij mijn idee konden ontwikkelen tot een praktische tool voor consumenten. Sinds die vorig jaar september tijdens de Pensioen3daagse werd gelanceerd is die ettelijke duizenden keer geraadpleegd en ook het bijbehorende YouTube filmpje is meer dan vierduizend keer bekeken.

Stapsgewijs loop je je verschillende inkomstenbronnen door. Dat wordt dan vertaald naar een indicatief netto maandbedrag, waardoor je globaal inzicht krijgt in wat je na pensionering kunt verwachten. Het prettige ervan is dat het gekoppeld wordt aan een budgetberekenaar van het Nibud dat mensen hopelijk ook aanzet tot nadenken wat straks je uitgaven zullen zijn. Dan kun je beter inschatten of het  toekomstige inkomen wel voldoet en zo nodig tijdig actie ondernemen. Ik hoop van harte dat het daarmee ook snel afgelopen is met dat blindstaren op 70% van het laatstverdiende loon. Pensioen is immers dynamisch en individueel. Op naar een smakelijk pensioen à la carte!

Michael Visser is onderzoeker bij het Competence Centre for Pension Research aan Tilburg University.

Volg me ook via Twitter: @Pensioenschijf

P.s. deze blog is in een redactioneel licht gewijzigde versie ook verschenen in de speciale pensioenbijlage van het FD van zaterdag 2 maart 2013 (FD Morgen).

Share